Mchy to niewielkie, często pomijane rośliny, które odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu lasów, torfowisk czy łąk. Choć samym mchom poświęca się uwagę głównie ze względu na ich unikalne zdolności do zatrzymywania wilgoci i oczyszczania powietrza, równie fascynujące są związki między mchami a zwierzętami. W poniższych rozdziałach przyjrzymy się, jakie grupy zwierząt wykorzystują mchy jako schronienie, materiał budulcowy czy źródło pożywienia.
Rola mchów jako siedlisko dla bezkręgowców
Mchy tworzą gęste płaty na pniach drzew, kamieniach czy podłożu leśnym, co sprzyja powstawaniu złożonego mikrośrodowiska. W tych wilgotnych warunkach żyje wiele organizmów bezkręgowych.
Małe stawonogi i glebożercy
- Skoczogonki (Collembola) – drobne owady żywiące się fragmentami roślinnymi i glonami, wykorzystujące mchy jako kryjówki przed wysychaniem.
- Roztocza (Acari) – organizmy mierzące mniej niż milimetr, które chętnie zasiedlają część mchów tuż przy podłożu, gdzie temperatura i wilgotność są najbardziej stabilne.
- Nicienie – mikroskopijne zwierzęta drążące tunele w obrębie mchów, co wpływa na aerację gleby.
Bezkręgowce wodne i półwodne
W podłożu torfowisk mchy, zwłaszcza torfowce, tworzą specyficzne warstwy, w których rozwijają się:
- Ochotkowate larwy (Chironomidae) – nietypowe owady, żyjące w środowisku o niskim stężeniu tlenu.
- Skąposzczety – pierścienice przystosowane do życia w błotnistych warstwach, pełniące rolę rozkładaczy.
Mchy jako schronienie i materiał gniazdowy dla kręgowców
Dzięki swoje zdolnościom do utrzymywania stałego poziomu wilgotności oraz właściwościom izolacyjnym, mchy są chętnie wykorzystywane przez różne gatunki kręgowców. Spełniają rolę zarówno naturalnych schronień, jak i elementu budulcowego.
Płazy i gady
- Ropuchy i żaby – zwierzęta te chowają się pod mchami, by uniknąć drapieżników, a zarazem utrzymać skórę w optymalnej kondycji.
- Salamandry – cenią sobie chłodne, wilgotne warunki, jakie zapewniają zasłony z mchów na leśnej ściółce.
- Gady drobne – niektóre jaszczurki i niewielkie węże wykorzystują mchy do skutecznego kamuflażu podczas polowań oraz odpoczynku.
Płazy drzewne i nietypowe siedliska
W lasach tropikalnych gatunki drzewnych żab (Agalychnis, Hyla) układają jaja w cienkich warstwach mchów rosnących na drzewach, co zapewnia im ochronę przed wysychaniem i drapieżnikami.
Ptaki i materiały gniazdowe
- Pokrzywniki (Troglodytes) – drobne ptaki budujące gniazda z mchów, gałązek i roślin pnących.
- Mysikróliki – stosują mchy jako warstwę izolacyjną, chroniąc pisklęta przed zimnem.
- Kolibry – w rejonach Ameryki Środkowej wykorzystują mchy epifityczne, formując z nich miseczkowate gniazda.
Małe ssaki i inne kręgowce ukrywające się w mchach
Szczególnie w rejonach borych i leśnych runie mchy stanowią miękką, izolującą warstwę, którą wykorzystują m.in.:
- Szczuroszczurki (Myodes) i norniki – zakładają korytarze w obrębie zrębów mchu, co chroni je przed zimnem oraz drapieżnikami.
- Popielice – wykorzystują torfowce do budowy gniazd oraz zabezpieczenia zapasów pożywienia.
- Dzięcioły – choć promują mchy jedynie ubocznie, to często w trakcie drążenia dziupli wiosną natrafiają na płaty mchów, które następnie wykorzystywane są przez inne gatunki.
Znaczenie mchów w obiegu wody i bioróżnorodności
Oprócz bezpośredniego wykorzystania przez zwierzęta, mchy pełnią ważną funkcję ekosystemową, wpływając na populacje wielu organizmów:
- Zatrzymywanie wody – mchy potrafią magazynować wielokrotność własnej masy wody, co zapobiega gwałtownym spływom i suszom.
- Ochrona gleby – mchy chronią przed erozją, dzięki czemu mikrośrodowiska dla drobnych bezkręgowców i nasion roślin są stabilniejsze.
- Wspomaganie rozwoju roślin drzewiastych – utrzymują wilgotność w strefie korzeniowej, co sprzyja kiełkowaniu nasion.
Podsumowując oddziaływania mchów na faunę
Mchy, choć niewielkie i często niezauważane, stanowią fundament dla bogatej sieci więzi ekologicznych. Od larw owadów po małe ssaki i ptaki, wiele gatunków zawdzięcza im schronienie, pokarm lub materiał do budowy gniazd. W utrzymaniu bioróżnorodności oraz równowagi wodnej mchy odgrywają niezastąpioną rolę, a ochrona tych skromnych roślin przekłada się bezpośrednio na dobrostan całego ekosystemu.
